Lễ hội Lồng Tồng (Lễ xuống đồng) là lễ hội truyền thống có từ lâu đời của đồng bào các dân tộc Tày, Nùng. Lễ hội thường được tổ chức vào dịp đầu xuân, vào khoảng mùng 9 – 10 tháng Giêng âm lịch hằng năm. Theo quan niệm truyền thống, “Lồng Tồng” có nghĩa là xuống đồng – nghi lễ mở đầu cho một năm canh tác mới, diễn ra trong thời khắc đất trời giao hòa, vạn vật sinh sôi, nảy nở. Đây là dịp để người dân tổ chức các nghi thức cúng lễ, bày tỏ lòng biết ơn đối với trời đất, thần nông và tổ tiên; đồng thời cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Nguồn cội của Lễ hội Lồng Tồng ATK xã Phú Đình phản ánh rõ nét tín ngưỡng nông nghiệp lúa nước của đồng bào Tày, Nùng, thể hiện quan niệm sống hài hòa với thiên nhiên, tôn trọng quy luật của đất trời. Các nghi lễ trong lễ hội mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, được chuẩn bị chu đáo, tổ chức trang nghiêm, thể hiện ước vọng sinh sôi, phát triển, đồng thời tăng cường sự gắn kết bền chặt trong cộng đồng.

Lễ hội Lồng Tồng ATK Phú Đình được tổ chức gồm hai phần chính là phần lễ và phần hội, vừa bảo đảm tính trang nghiêm, linh thiêng, vừa thể hiện không khí vui tươi, đoàn kết của ngày hội truyền thống. Phần lễ thường được tổ chức trên một cánh đồng rộng, có ruộng nước bằng phẳng – biểu tượng cho sự trù phú, màu mỡ. Khi mặt trời vừa lên, thầy cúng cùng các bô lão trong làng tiến hành nghi lễ dâng lễ cúng trời đất, thần nông và tổ tiên với các lễ vật truyền thống như xôi ngũ sắc, gà luộc, bánh chưng, rượu nếp, hoa quả, trầu cau… cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, đời sống nhân dân ấm no, hạnh phúc. Sau nghi lễ, người được lựa chọn – thường là già làng hoặc người sản xuất giỏi, có uy tín trong cộng đồng – sẽ thực hiện nghi thức cày đầu xuân, cày những đường cày tượng trưng mở đầu cho vụ mùa mới.

Tiếp nối phần lễ trang nghiêm là phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ và trò chơi dân gian mang đậm bản sắc dân tộc như hát then, hát lượn, múa truyền thống, tung còn, kéo co, đẩy gậy, đi cà kheo… thu hút đông đảo nhân dân và du khách tham gia. Phần hội không chỉ tạo không khí vui tươi, phấn khởi trong những ngày đầu xuân mà còn góp phần tăng cường giao lưu, gắn kết cộng đồng, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương.

Phú Đình còn là vùng đất giàu truyền thống lịch sử cách mạng, trung tâm của An toàn khu (ATK) Định Hóa – “Thủ đô gió ngàn” trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Trong dòng chảy lịch sử ấy, Lễ hội Lồng Tồng không chỉ là lễ hội dân gian truyền thống mà còn mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc cho tinh thần đoàn kết, ý chí vượt khó và niềm tin vào tương lai tươi sáng của nhân dân các dân tộc nơi đây.

Lễ hội Lồng Tồng ATK Phú Đình Xuân Bính Ngọ 2026 tiếp tục là dịp để nhân dân và du khách thập phương cùng hòa mình vào không gian văn hóa truyền thống, tri ân quá khứ, hướng tới tương lai, chung tay gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc.